Initiatiefvoorstel referendumverordening

Vandaag hebben de fracties van D66 en VVD een initiatiefvoorstel voor een referendumverordening ingediend. De VVD en D66 hebben op deze wijze gepoogd een vernieuwende impuls te geven aan het recht van burgers zich over belangrijke voornemens uit te spreken. Dit voorstel verschaft een duurzame basis.

Voor hen geldt als uitgangspunt, dat het referendum een instrument is dat de politieke besluitvorming moet verbeteren in plaats van blokkeren. Daarnaast is de mogelijkheid geschapen dat de burgers een eigen voorstel uiteindelijk aan een referendum kunnen laten onderwerpen.

De hoofdstructuur van het voorstel is als volgt:
Een referendum kan alleen plaatsvinden bij het begin van een beleidsproces, aan de hand van een startnotitie. Een reeks onderwerpen (o.a. gemeentelijke belastingen, personen) is uitgesloten. Een onafhankelijke commissie buigt zich over de precieze vraagstelling, waarbij een voorkeur uitgaat naar alternatieve beleidsrichtingen in plaats van naar een ja/nee-vraagstelling. Een referendum kan alleen plaatsvinden als aan twee voorwaarden is voldaan:

De raad maakt een bepaald onderwerp referendabel via een startnotitie
In de bevolking worden 10.000 handtekeningen opgehaald.
De volgorde van beide voorwaarden kan in de praktijk ook zijn: eerst 2 en dan 1. In dat geval is er sprake van een burgerinitiatief tot referendum. Een referendum is alleen geldig als tenminste 25% van het electoraat is opgekomen. De raad verplicht zich spoedig een uitspraak te doen over een geldige referendumuitslag. Een startnotitie is een door de raad vast te stellen notitie waarin een korte heldere probleemstelling en een korte heldere schets van de beoogde oplossingsrichtingen met een onderbouwing staan beschreven.

Deze hoofdstructuur waarborgt een aantal belangrijke uitgangspunten:

Er kan niet lichtvaardig (bijv. op grond van alleen een raadsmeerderheid, 23 stemmen) tot een referendum worden besloten. Het onderwerp moet immers tevens onder de bevolking leven, waarvoor de handtekeningen het bewijs vormen: “it takes two to tango”.
Ook de bevolking kan het initiatief nemen en daarbij is dan weer de invloed van de raad behouden. Uitzonderingen daargelaten ligt het in de rede dat de raad nadat 10.000 handtekeningen zijn verzameld, zal overgaan tot het opstellen van een startnotitie. Dan is aan de voorwaarden voor het houden aan een referendum voldaan.
Een referendum na een definitief raadsbesluit over een zaak legt grote druk op het begrip betrouwbare overheid, omdat in de – vaak jarenlange – voorbereiding van het raadsbesluit partners van de gemeente, bijv. private investeerders en inwoners, gerechtvaardigde verwachtingen hebben opgebouwd. Wij hebben het dilemma ‘betrouwbare overheid’ versus ‘kiezersuitspraak’ opgelost door dit type kiezersuitspraken een eigen invloedssfeer te geven, namelijk bij de start van beleidsprocessen. Wat als ‘de start’ moet worden gezien, zal overigens soms wel eens discutabel zijn. Volgens de eerste route (startnotitie voorafgaand aan handtekeningenverzameling) wordt dat moment nu geformaliseerd in de startnotitie. En voor de tweede route, die van het burgerinitiatief tot referendum, is nu tenminste dit duidelijk: een referendumaanvraag tot wijziging of intrekking van genomen raadsbesluiten, het zogeheten correctief referendum is onmogelijk.
De raad – en daarmee de verkiezingsuitslag – houdt het primaat en beoordeelt de uitslag. Er is een vaste opkomstdrempel van 25% van het electoraat. Dat geeft duidelijkheid.
De fracties willen zo spoedig mogelijk hun voorstel in de gemeenteraad bespreken.


Den Haag, 28 oktober 2002

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *